Պարապմունք 15

Թեմա՝ Ամբողջ ցուցիչով աստիճանի հատկությունները։

Իմանալով իրական թվերի բազմապատկման կանոնը՝ սահմանենք իրական թվի ամբողջ ցուցիչով աստիճանը:

Օրինակ

4−3=1/43=1/64 7−2=1/72=1/49

0-ի 0 աստիճանը և բացասական աստիճանը չեն սահմանվում: 

Օգտվելով իրական թվերի բազմապատկման օրենքներից՝ դժվար չէ համոզվել, որ այս ձևով սահմանված ամբողջ ցուցիչով աստիճանն ունի հետևյալ հատկությունները՝ 

Նշենք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի ևս երկու հատկություն:

6. Եթե (a > 1) և (m > n), ապա am>an

7. Եթե (0 < a < 1) և (m > n), ապա am<an

Մասնավորապես՝

1) մեկից մեծ թվի դրական աստիճանը մեծ է մեկից, իսկ բացասական աստիճանը՝ փոքր,

2) մեկից փոքր դրական թվի դրական աստիճանը փոքր է մեկից, իսկ բացասական աստիճանը՝ մեծ:

Առաջադրանքքներ։

1․ Հաշվել բացասական ցուցիչով աստիճանի արժեքը՝ 

ա) 6−4 բ) 5-2 գ) 3-3 դ) 12-1

2․ Համեմատիր  կոտորակները:

ա) (7/31)28  և  (14/31)28  բ) (18/31)8  և  (18/31)18 գ) 37.24  և  37.214

3․ Գտնել  տրված արտահայտության արժեքը՝ 

ա) n−7⋅ n−3 բ) a-5 ⋅ a6 գ) b-8 ⋅ b9 դ) m-6 ⋅ m-6

4․ Աստիճանի հատկությունների հիման վրա, ձևափոխիր b49/h−21 կոտորակը:

5․ Տրված է, որ b24/(k−12t−6)=A6: Գտիր A-ի արժեքը: 

6․ Համեմատիր A=6900⋅10−3 = 6900/1000 և B=69⋅10−2 = 6,9 արտահայտությունները:

7․ Գրեք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

8․ Գրեք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

9․ Աստղանիշի փոխարեն գրեք այնպիսի թիվ, որ հավասարությունը ճիշտ լինի.

Պարապմունք 17

ա․ -a15
բ. -b10
գ. -c5
դ. -d13
ե.
զ.
է.
ը.
թ.
ժ.

2․ Հաշվել կոտորակի արժեքը․

5-2
16-1
7-2
3-4
1-36

3․ Ներկայացնել միանդամի տեսքով․

4․ Գրել ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

27
57

5․ Գրեք ամբողջ ցուցիչով աստիճանի տեսքով․

6․ Համեմատել․

Ընտանիք, ազգ, մշակույթ

Հասարակագիտություն 8, էջ 36

Մասնակիցներ՝

Միջին դպրոցի 8-րդ դասարանի սովորողներ

Նպատակը՝

  • Բացատրել ընտանիքի նշանակությունը հասարակության մեջ

    Ընտանիքը հասարակության հիմքն է, ընտանիքը հասարակության հիմքն է, յուրաքանչյուր ընտանիք ունի իր տններսությունը, եկամուտը և ծախսերը,
  • Ի՞նչ է անհրաժեշտ ընտանիքի ամրության ու կայունության համար,ինչն է ընտանիքում միավորում մարդկանց

    Ընտանիքում շատ կարևոր է հարգել միմյանց, ճանաչել միմյանց անձնական սահմանները, նաև ընտանիքում կարևոր է ապահովել երեխայի նյութական պահանջները։
  • Որո՞նք են մեծ և փոքր ընտանիքների առավելություններն ու թերությունները

    Երեխաների կյանքի ավելի լավ որակ։ (Փոքր ընտանիքների երեխաներն իրենց ծնողներից ավելի շատ ուշադրություն են դարձնում ավելի բարձր որակի `առաջ բերելով ավելի մեծ ձեռքբերումներ:)
  • Ավելի քիչ ճնշում ընտանեկան բյուջեների վրա։ (Փոքր ընտանիքի ծնողները ավելի քիչ ճնշում են ունենում ընտանեկան բյուջեների վրա, և առանց որևէ դժվարության կարևոր գնումներ կատարել ՝ գնելով որակյալ ապրանքներ:)
  • Երջանկության առավելագույն մակարդակ։ (Երջանկության մակարդակն առավելագույնի է հասցվում, երբ յուրաքանչյուր ընտանիքի համար երեխաների թիվը սահմանափակվում է երկուով: Նրանք, ովքեր ծնող են դառնում իրենց երիտասարդ տարիքում, որը սովորաբար կապված է ավելի մեծ ընտանիք ունենալու հետ, զեկուցում էին իջնող երջանկության հետագծերը, մինչդեռ երջանկության մակարդակը առավելագույնի հասցվեց, երբ ծնողները մեծ էին և նախկինում ձեռք էին բերել ֆինանսական և կրթական ռեսուրսներ:)
  • Թերությունները․
  • Երեխան կարող է միայնություն զգալ: (Փոքր ընտանիքը միայնակ երեխայի հետ կարող է երեխային տալ միայնության զգացում: Դա պայմանավորված է նրանով, որ երեխան քույրեր և եղբայրներ չունի, որոնց հետ կարող է խոսել, և նա չի կարող սովորել տարբերությունը ցանկությունների և պահանջների միջև, քանի որ ծնողներն անկարող են կասեցնել ամեն ինչ ՝ յուրաքանչյուր երեխային առաջարկելու այն, ինչ ուզում է:)
  • Ծնողները ծերանալիս կարող են խնդիրներ ունենալ: (Երբ փոքր ընտանիքի ծնողները ծերանում են և օգնություն են պահանջում, նրանք չունեն համարժեք երեխաներ նրանց խնամելու համար։)
  • Փոքր ընտանիքը երեխայի մեջ կարող է զարգացնել էգոիզմ: (Փոքր ընտանիքի երեխաները կարող են վերջ դառնալ ավերված և պակաս հաշվետու, քանի որ որպես ընտանիքի միակ երեխա, նա սովորաբար կապված է էգոիզմի և ավելի քիչ զարգացած կոմունալ հմտությունների հետ:)
  • Մեծ ընտանիքի առավելությունները կարող են լինել․
  • Երեխաները հազվադեպ են միայնակ: (Մեծ ընտանիքում հազվադեպ են ժամանակ անցկացնում միայնակ, եթե դուք նպատակ չեք դնում դա անել։ Պետք չէ աղաչել ձեր ծնողներին ձեզ հետ սեղանի խաղ խաղալ կամ ձեզ հետ ջրավազանում լողալ։ Հեշտ է պարզապես վերցնել քրոջ կամ եղբորը և զվարճանալ:)
  • Դասավանդում է թիմային աշխատանքը և համօգտագործումը։ (Տնային տնտեսության մեջ շատ մարդիկ ունենալով ՝ մարդիկ ստիպված են սովորել միասին աշխատել ՝ գործերն ավարտին հասցնելու համար: Երբ կան մի քանի երեխա կամ ավելի, չեն լինի բավարար հեռուստացույցներ, տեսախաղերի համակարգեր և այլն: Կյանքի փաստ է դառնում, որ իրերը պետք է կիսվեն:)
  • Թերությունները․
  • Ավելի քիչ միայնակ ժամանակ: (Դուք ստիպված կլինեիք գտնել մի հանգիստ և դատարկ տեղ, որը հենց ձեզ համար է տանը, առանց ձեր եղբայրների ու քույրերի:)
  • Քիչ ժամանակ միայն ծնողների հետ։ (Ծնողները պետք է ջանք գործադրեն, որպեսզի բոլորին բավական ժամանակ տրամադրեն իրենց հետ: Հազվադեպ կլինի ծնողների հետ ժամանակ անցկացնել առանց որևէ եղբայրների ու քույրերի:)
  • Ավելի քիչ գումար: (Ակնհայտ է, որ մեծ ընտանիքում շատ ավելի շատ գումար է ծախսվում:)

    Ի՞նչն է նյութական արժեք և ինչը՝ հոգևոր:

Նյութական արժեքներն են այն ինչը ունի արժեք և մեզ համար թանկ է, ավելի կոնկրետ ինչ-որ առարկա, ինս հոգևոր արժեքները ամեն մեկի համար տարբեր են, սակայն ամեն մարդ գիտի, որ օրինակ՝ չի կարելի դատել մարդուն իր ունեցվածքով կամ գումարի քանակով։

Ընթացքը՝

  • Խմբային աշխատանքներ
  • Քննարումներ
  • Բանավեճեր

Արդյունքում՝ 

  • պատումներ, հոդվածներ, հետազոտական աշխատանքներ սովորողների բլոգներում

11.11.24

1.Ներկայացրո՜ւ վերջերս լսածդ ամենահետաքրքիր լուրերից մեկը՝« Իսկ դու գիտե՞ս,որ․․․»խորագրով և պատկերավոր ներկայացրո՜ւ տեսագրության միջոցով։Տեսանյութը տեղադրի՜ր գլոգումդ։

Թվականները կազմությամբ լինում են պարզ և բաղադրյալ: Բաղադրյալ թվականներն ունեն կցական կամ հարադիր գրություն: Կցական են տասնմեկից մինչև իննսունինը թվականները, հարադիր են հարյուր մեկից բարձր թվականները:

Թվականների տեսակներն են` քանակական (մեկ, երկու), կոտորակային (մեկ երկրորդ, երեք քառորդ), բաշխական (տասը-տասը, մեկական), դասական (երկրորդ, տասներորրդ):

2.Տեքստի թվականները բառերով գրի՛ր:

Կալիֆոռնիացի 40-ամյա — քառասունամյա մի մարդ (Պիտեր Նիկեյրսը) Միացյալ Նահանգները` Խաղաղ օվկիանոսից մինչև Ատլանտյան, ոտքով անցավ 99 օր — իննսունինը 13 ժամ — տասներեք 13 րոպեում — տասներեք, 6 ժամով — վեց ավելի արագ, քան նույն տարածությունն անցած հայրենակիցը: Ճանապարհի երկարությունը 4904 — չորս հազար ինը հարյուր չորս կիլոմետր էր: 1 — մեկ օրում անցնում էր միջին հաշվով 50 — հիսուն կիլոմետր:

3.Փակագծում տրված բառերը գրի՛ր կետերի փոխարեն` դնելով պահանջված թվով:

Այդ լողացող գործարանը մեկ օրում կարող է մշակել երեսուն կապույտ կետ (կետ), ստանալ 600 տոննա (տոննա) ճարպ, որը համարժեք է 2400 (հեկտար) տարածությամբ արևածաղկի դաշտից ստացվող յուղին: 1961 թվականին արդեն Ասիայում 600 (ռնգեղջյուր) (մնալ): Մի քանի ժամվա ընթացքում Արջակղզում 900 (ծովափիղ) (խփվել): Իրենց որսացած 900 (ծովափիղ) էլ (թողնել) տեղում ու տարել էին միայն ժանիքները: Երկրի վերջին հինգ (նախագահ) (հետևել) կենդանական ու բուսական աշխարհի վերականգնմանը: Ջրհեղեղի դատարկած վեց (գյուղ) արդեն վերաբնակիչներ են ապրում: Ժլատորեն (բաշխվել) թանկարժեք փոշու վերջին հիսուն (գրամ):

4.Նախադասությունները ձևափոխի՛ր այնպես, որ թվականները հոմանիշ ձևերով փոխարինվեն: Օրինակ`

Կողմերը վեցական մետր երկարություն ունեն: — Յուրաքանչյուր կողմը վեց մետր երկարություն ունի: Ճանապարհի համարակալված հատվածներից հիսունհինգերորդն է քեզ հետաքրքրողը: -Ճանապարհի համար հիսունհինգ հատվածն է քեզ հետաքրքրողը:

Գրքերից յուրաքանչյուրը երեք հարյուր էջ ունի: — Բոլոր գրքերը երեք հարյուր էջ ունեն։
Նրանք այդ օրը երեսունական կիլոմետր անցել էին անապատով: — Այդ օրը նրանցից յուրքքանչյուրը երեսուն կիլոմետր էր անցել։
Գյուղում, որտեղ ջրհորի կամ աղբյուրի ջուր են օգտագործում, ամեն մարդ օրական ծախսում է քսան լիտր ջուր: — Գյուղում, որտեղ ջրհորի կամ աղբյուրի ջուր են օգտագործում, օրական ծախսում է քսանական լիտր ջուր:
Ժամանակակից մեծ քաղաքներում բնակիչներն օրական մոտ չորս հարյուրական լիտր ջուր են ծախսում: — Ժամանակակից մեծ քաղաքներում բնակիչներից ամեն մեկը օրական մոտ չորս հարյուր լիտր ջուր են ծախսում։
Պայթուցիկները թաքցրել էին համար երեք տակառի մեջ: — Պայթուցիկները թաքցրել էին երրորդ տակառի մեջ:
Հյուրանոցի վաթսուներորդ սենյակում մի լրագրող է ապրում, որը հետաքրքրվում է անցյալ տարվա հրդեհով: — Հյուրանոցի համար վաթսուն սենյակում մի լրագրող է ապրում, որը հետաքրքրվում է անցյալ տարվա հրդեհով:
Քաղաքի 133-րդ դպրոցը նոր էր կառուցվել: — Քաղաքի համար 133 դպրոցը նոր էր կառուցվել:

5. Յուրաքանչյուր շարքից մեկական բաղադրիչ վերցնելով` բաղադրյալ դերանուններ կազմի՛ր:

Ա. Այսպիսի, այդպիսի, այնպես, նույնաքանակ, որքան, քանի-որ, ինչևէ, ոչինչ:

Բ. Ինչքան, տեղանք, պես-պես, քանակ, ինչպիսի, երրորդական:

6. Տրված դերանուններով բառեր կազմի՛ր:

Ես — եսասեր, ինքը — ինքնահավան (իր կամ յուր) — յուրովի, այս — այսպիսի, նույն — նայնատիպ, այլ — այլապիսի, ամեն — ամենամյա:

7. Տրված որոշյալ դերանուններով նախադասություններ կազմի՛ր:

Բոլոր երեխաներն էլ ունեն երազանքներ, և հավատում են, որ դրանք մի օր կիրականանան։
Ամանօրը՝ այն եզակի տոներից է, երբ բոլորը սպասում են հրաշքի։
Ամբողջ օրը անցավ նրա պատկերացմամբ։
Ամբողջը նվիրեց իր սիրելի էակին։
Ամեն ինչ կախված է մեր մտքերից։
Յուրաքանչյուր երկիր յուրովի է այնտեղ ապրող մարդկանցով։
Մմեն մի ընտանիք ունի իր ավանդույթները։

Уроки для 8 класса с 4 — 8 ноября.

1 урок.

  1. Прочитайте текст.

«Господи, я прошу не о чудесах и не о миражах, а о силе каждого дня. Научи меня искусству маленьких шагов.
Сделай меня наблюдательным и находчивым, чтобы в пестроте будней вовремя останавливаться на открытиях и опыте, которые меня взволновали.
Научи меня правильно распоряжаться временем моей жизни. Подари мне тонкое чутье, чтобы отличать первостепенное от второстепенного.

Я прошу о силе воздержания и меры, чтобы я по жизни не порхал и не скользил, а разумно планировал течение дня, мог бы видеть вершины и дали, и хоть иногда находил бы время для наслаждения искусством.
Помоги мне понять, что мечты не могут быть помощью. Ни мечты о прошлом, ни мечты о будущем. Помоги мне быть здесь и сейчас и воспринять эту минуту как самую важную.
Убереги меня от наивной веры, что все в жизни должно быть гладко. Подари мне ясное сознание того, что сложности, поражения, падения и неудачи являются лишь естественной составной частью жизни, благодаря которой мы растем и зреем.

Напоминай мне, что сердце часто спорит с рассудком.
Пошли мне в нужный момент кого-то, у кого хватит мужества сказать мне правду, но сказать ее любя!
Я знаю, что многие проблемы решаются, если ничего не предпринимать, так научи меня терпению.

Ты знаешь, как сильно мы нуждаемся в дружбе. Дай мне быть достойным этого самого прекрасного и нежного Дара Судьбы.
Дай мне богатую фантазию, чтобы в нужный момент, в нужное время, в нужном месте, молча или говоря, подарить кому-то необходимое тепло.
Сделай меня человеком, умеющим достучаться до тех, кто совсем «внизу».
Убереги меня от страха пропустить что-то в жизни.
Дай мне не то, чего я себе желаю, а то, что мне действительно необходимо.
Научи меня искусству маленьких шагов».

Антуан де Сент- Экзюпери

2.Ответьте на вопросы.
1. О чем эта молитва?

Об наслаждении жизнью, умению ждать и быть счастливым.

2. Чему учит она?

Искусству маленьких шагов.

3. Какие эмоции вызвала она?

3.Грамматический материал

Главные члены предложения – это подлежащее и сказуемое.
Подлежащее отвечает на вопросы именительного падежа: кто? или
что? Подлежащее обычно выражается именем существительным или
местоимением.Сказуемое – это главный член предложения, который отвечает на
вопросы что делает предмет? что с ним происходит? что он такое?
кто он такой? и др. Сказуемое чаще всего выражается глаголом.

Задания.

1.Подчеркните главные члены предложения.
1.Воробей лежал на моей ладони.
2. На пригорке играли лисята. 3. За
рекой поднялась большая тёмная туча.
4. Ветер гнул макушки деревьев.
5. На землю упали тяжёлые капли дождя.
6. Вскоре хлынул тёплый летний дождь.
7. Небо прояснилось.
8. Снова вернулось ласковое лето.
9. Мы с нетерпением ждали весны.
10. Листья падают с клёнов.

2.Замените существительные местоимениями.
Образец: Бабушка сидела у порога. – Она сидела у порога.

  1. Археологи — они обнаружили под толстым слоем песка развалины
    древнего города.
    2. Женщина — она подошла к памятнику.
    3. Птенцы — они жадно разевали голодные рты.
    4. В пять лет мальчик — он уже читал.
    5. Море — это ласково плескалось у самых моих ног.
    6. Весной скворцы возвращаются к своим покинутым домам.
    7. Через два дня Светлана — она уезжала на юг.
    8. Врач — он часто посещал больного.

2 урок.

Упражнение 1. Выберите один из глаголов, данных в скобках, и поставьте его в нужную форму.

1. Они редко (пообедать/обедать) обедает в ресторане.
2. Он каждый день (дарить/подарить) дарит ей цветы.
3. Мы (ремонтировали/отремонтировали) отремонтировали свою машину 2 часа.
4. Я забыл (заплатить/платить) заплатить за телефон.
5. На какую ногу вам больно наступать (наступить/наступать)?
6. Не надо спорить (спорить/поспорить).
7. Он разучился играть (поиграть/играть) в шахматы.
8. Она успела (садиться/сесть) сесть в поезд, который уже отходил.
9. Они (строили/построили) построили дом 2 года.
10. Я отвыкла вставать (вставать/встать) рано.

Упражнение 2. Используя приставки, образовать от глаголов несовершенного вида глаголы совершенного вида: верить(н.в.)- поверить(с.в.) .Чувствовать — почувствовать, ужинать — поужинать, делить — поделить, вязать — повязать, прятать — запрятать, возить — завозить, шить — зашить, стараться — постараться, таять — растаять, верить — поверить, видеть — увидеть, делать — поделать, шутить — пошутить, чертить — зачертить, тонуть — утонуть, гасить — погасить, учиться — отучиться, брать — забрать, пугаться — испугаться, мучить — замучить, помнить — запомнить, желать — пожелать, гордиться — загордиться, готовить — приготовить.

3 задание. Напишите небольшой текст, используя только глаголы совершенного вида.

Նոյեմբերի 4-10

Ընկերներ ջան, այս շաբաթ ներկայացնելու եք նշված թեման, որը դասարանում սովորել ենք, խնդրում եմ պատրաստ գալ․

Լրացուցիչ աշխատանք, պատասխանել հարցերին․

  1. Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում ռեֆլեքսային աղեղը

    Դա այն ուղին է, որով հաղորդվում են նյարդային գրգիրռները ռեֆլեքսի իրականացման ժամանակ։
  2. Ի՞նչ է ռեֆլեքսը

    Ռեֆլեքսը օրգանիզմի պատասխան ռեակցիան է արտաքին և ներքին միջավայրից ստացվող գրգիռներին, որն իրականանում է նյարդայի համակարգի մասնակցությամբ։
  3. Ռեֆլեքսի ի՞նչ տեսակներ գիտեք։

    Ուղիղ կապ և հետադարձ կապ

Դասարանում սովորելու ենք հետևյալ թեման․

06.11.24

1. Արտագրել` փակագծերի մեջ առնված գոյականները գործածելով համապատասխան հոլովով:
Վարդանը (հպարտություն) հպարտությամբ էր նայում (որդի) որդուն: Կարծես դեռ երեկ էր, որ նա մերկ (ոտք) ոտքերով ու կարճ (շալվար) շալվարով թռչկոտում էր (պարտեզ) պարտեզում,  իսկ այսօր, իր բարեկազմ (հասակ) հասակով, վերին շրթունքը զարդարող բեղերի (փունջ) փնջով և (աչքեր) աչքերի խելացի (արտահայտություն) արտահայտությամբ արդեն հասուն (տղամարդ) տղամարդու կերպարանք էր ստացել:  Նրանք գնում էին (անտառ) անտառում ձգվող նեղ (արահետ) հարահետով, արևի շողերը (ճյուղ) ճյուղի արանքով թափանցում էին ցած, ոսկե (երանգ) երանգով վառում բազմերանգ ծաղիկները: Վարդանը կանգ առավ, (գլուխ) գլուխը ցույց տվեց բարձունքի (ճեղք) ճեղքից բխող բարակ աղբյուրը: Վճիտ ջուրը (կարկաչ) կարկաչով ցած էր հոսում թփերի արանքով ու կորչում (խոտ) խոտում:


2.Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշների 5 եռյակ:


Բաժանել, մասնատել, պառակտել
հմայել, դյութել, կախարդել
հանգցնել, մարել, շիջել
հուզվել, ալեկոծվել
, վրդովվել
շողալ, փայլել, ճառագայթել

3. Տրված արմա տներով կազմիր մեկական հոդակապով ու անհոդակապ բարդ բառ:
Ջուր — ջրառատ, լույս — լուսացնել, լուսաբաց, հաց — հացահատիկ, որս — որսաբաժին, երգ — երգահան, արյուն — արնախում, արվեստ — արվեստասեր, աստղ — աստղաբաշխում, օգուտ — օգտակար:

4. Տրված թվականներով կազմիր բաղադրյալ ածականներ:
Մեկ-մեկտեղանոց, մեկամյա
տասը-տասնամյա, տասնապատիկ
երեք-երեքական, երրորդ
հազար-հազարյակ, հազարավոր
հինգ-հինգամյա, հինգդարյա
միլիոն-միլիոնավոր, միլիորերորդ
երկու-երկակի, երկուսով
հինգ հարյուր-հինգ հարյուրերորդ, հինգ հարյուրական
երկրորդ-երկրորդական, երկրորդային

Կետերի փոխարեն գրի´ր տրված բառերից մեկը:
Հորթերին խառնվել են գառնուկները: (հորդ, հորթ)
Հորդ անձրևների պատճառով համերգը չեղարկվեց: (հորդ. հորթ)
Նա հաջող ելույթ ունեցավ: (հաջող, հաչող)
Հաչող շան վրա քար չեն նետում: (հաջող, հաչող)
Հայրը սրեց բոլոր կտրիչ գործիքները: (կտրիչ, կտրիճ)
Կտրիճ զինվորների արարքը հերոսական էր: (կտրիչ, կտրիճ

Նոյեմբեր 4-8

Արևելյան Եվրոպայի ընդհանուր բնութագիրը

Kit styl si ne evrop - Home | Facebook

Դասի հղում։

1․ Ներկայացնե՜լ Արևելյան Եվրոպայի աշխարհագրական դիրքի առանձնահատկությունները։

Արևելյան Եվրոպան ձգվում է Սև ծովից մինչև Պարսից ծով, կազմում կա 9 երկիր։

2.Պատմի՛ր Արևելյան Եվրոպայի բնակչության մասին:

Բնակչության հիմնական կազմում Սլովակներն են, բայց ապրում են նաև այլ ազգել։

3. Ի՞նչ գիտես Արևելյան Եվրոպայի տնտեսության մասին:

Բավականին զարգացած է մետալոգիան, ունեն բնական ռեսուրսներ, և օգտակար հանածոներ։

Լրացուցիչ.

Արևելաեվրոպական երկրներից, որո՞նք են օգտակար հանածոներով ամենահարուստը.

  • քարածխով և գորշածխով — Հունգարիա,
  • նավթով և բնական գազով — Հունգարիա,  Ռուսաստան
  • գունավոր մետաղների հանքաքարով — Բելառուս, Բուլղարիա, Հունգարիա
  • քիմիական արդյունաբերության հանքային հումքով — Լեհաստան,
  • Հանքային ռեսուրսների ո՞ր տեսակներով են ապահովված բոլոր երկրները և ո՞ր տեսակները չեն բավականացնում դրանց մեծ մասին: 

Քարածուխ գորշածուխ Մետաղներ

Նաֆթ, բնական գազ

07.11.24, 8-րդ դասարան, հայ գրաանություն

Վրթանես Փափազյան: Ըմբոստի մահը
Անտառը հուզված էր, հուզվա՛ծ մեծապես
։

Խուլ, աճեցուն, զայրագին մի շշուկ գրավել էր նրան։ Հսկա կաղնիները բուռն շարժումով կռանում էին դեպի հացիներ, թեղին ու լորին վրդովված՝ շշնջում էին։ Թփերն անգամ, անճոռնի բաղեղներով գալարված, ոտները ճահճի մեջ, գաղջ հողի վրա պառկած՝ անհանգիստ էին․․․ Անտառն ամբողջ հուզված էր։ Անսովոր մի դեպք էր տեղի ունենում այդ բազմադարյան ճահճային աշխարհում, ուր ծառերը մինչև այդ՝ աճում էին, մեռնում, ուտում էին, ապրում, գիջության մեջ բորբոսնում, պարազիտներով լեցվում, բաղեղներով կաշկանդվում և ուր բոլորը գոհ էին, ոչնչի չէին ձգտում։

Բայց ահա մի օր ծառերից մի քանիսը պատռել էին ամեն պատուտակ, անցել ամեն ճահիճ, և արմատները, փոխանակ ըստ վաղեմի ավանդության դեպի ձորն ի վար իջեցնելու, սկսել էին դեպի լեռն ի վեր պարզել։ Այդ անսովոր էր, խիստ անբնական և անտառն ամբողջ իզուր չէր հուզվել։

Ի՜նչ․․․ արհամարհել պապենական սովորությունը, թողնել ճահիճն ու ձորերը, ճգնել ազատվելու պատուտակներից և որ գլխավորն է, դեպի լե՜ռը մագլցել։ Ինչի՜ նման էր այդ։

Նոր ծառերը, սակայն, անվրդով, անզգա կարծես այդ բոլոր հուզման՝ անցել էին գիջությունը, անցել գծված սահմանը, գնում էին դեպի վեր՝ ոստնելով ժայռերի վրայից,արհամարհելով արգելքները, պատռելով հողի կուրծքը։ Եվ որը առավելն է, այդ ամբողջ նոր ճյուղավորության ծայրում սկսել էր ծնվել մի առողջ, առույգ և հպարտ ոստերով ծառ, որ վեսությամբ նայում էր արևին, իր ոտների մոտ փռված հին անտառին և իր հպարտ շարժումով կարծես ծաղրում էր ճահճի մեջ ապրող հին ընկերներին։

— Դարձե՛ք, խելահեղնե՛ր,— գոչում էին հները։

— Խենթացել են,— գոռում էին կաղնիները։

— Կոչնչանան,— շշնջում էին թփերը։

Իսկ նոր ծառը բարձրանում էր, անհագ բարձրանում և բոլոր այդ աղմուկի վրա ժպտում ու զվարճանում։

— Բայց այդ ո՞ւր ես գնում, մոլորվա՜ծ,— կանչեց վերջապես մի հսկա կաղնի.— ի՞նչ գործ ունիս այդ բարձրությունների վրա, ուր տիրում է սառնամանիք, ուր քամին սոսկալի է, ուր ջուր չկա, և ուր ժայռերը կոշտ են, ճանապարհը՝ դժվար․․․

— Բարձրանում եմ,— ժպտաց նոր ծառը։

— Բարձրանո՜ւմ ես,— ապշեց մեծ կաղնին,— խենթ, ի՞նչ կա բարձրանալու մեջ, եթե ոչ՝ միմիայն կորուստ։ Ավելի լավ չէ՞, որ իջնես դեպի ձորը, գետակի ափին, ուր ստվեր կա, առատ ջուր, սննդարար հող, և ուր քամին անզոր է, կայծակն՝ անհասանելի․․․

— Բարձրանում եմ,— համառեց ծառը և մի րոպե իսկ կանգ չառավ։

— Դու կոչնչանաս,— կանչեցին ծառերը։

— Բարձրության վրա․․․

— Կայծակին զո՛հ կլինիս։

— Լեռների ծայրին․․․

— Դու անոթի կմնաս, ծարավ, պապակվա՜ծ։

— Բայց բարձր կլինեմ․․․

Ու բարձրանում էր, անհագ բարձրանում։ Անտառն ամբողջ այժմ լուռ, դողդոջուն, դարձած դեպի բարձրացող ծառը, սրտատրոփ դիտում էր նրա քայլերը, ուրախանում նրա հաճախ ապարդյուն ճիգերի վրա, չարամտորեն ժպտում, երբ նա մի խոշոր ժայռի դեմ էր առնում և նենգամիտ, կծու խոսքեր նետում, երբ ծառը պապակված ու հոգնած՝ կանգնում էր շունչ առնելու և կամ, երբ քամին զորեղ տարուբերում էր նրան այս֊այն կողմ, ծռում, գետնին էր քսում, կամ տերևներն ու ճյուղերը միմյանց խառնելով՝ գլխին դիզացնում․․․

Փչում էր քամին, այրում էր արևը, անձրևն ու հեղեղները թրջում էին նրան, ամպերը գլխին որոտում, փոթորիկը նրան ժայռեժայռ խփում, կայծակը նրա շուրջը շանթիչ գծեր պարզում․․․ և սակայն ծառը համառ, անդրդվելի՝ ելնում էր, ելնում և մշուշոտ, բարձր կատարների ձգտում․․․

Եվ երկա՜ր֊երկա՜ր տանջվելուց հետո կես ճղակոտոր, տերևները կորցրած, հոգնած, ուժասպառ, խաղալիք քամիների, որոտումների տակ, կայծակի գծերի մեջ, անձրևներով թրջված՝ հասնում էր բարձր կատարին։ Այժմ նա մշուշին ցած էր թողել ճահիճների մեջ մնացած իր ընկերներին ծածկելու․ այժմ նա արևին էր տարածում իր թևերը, բայց, այժմ քան երբեք, նա մենակ էր, անընկեր, հեռու գետակից, հեռու ձորակից։

Եվ չէր ափսոսում։ Այդտեղ, բարձրության վրա հանգչած, զմայլվում էր նա հեռավոր հորիզոնով, փայլուն արևի տակ ողողված լեռների կատարներով։ Անձրևը նրան ջուր էր տալիս, լեռան հողը՝ սնունդ։ Այնտեղ նա երազում էր իրենից մի նոր, բարձր կանգնած սերունդ ստեղծել, բռնել կատարը, արևի լույսի մոտ լինել, ամպերի խոնավությունից հեռու կենալ և ճահճային պատվանդանից միշտ ազատ մնալ։

Իսկ ցածի անտառը նայում էր դեռ նրան ծիծաղելով, նայում էր մենավորին, խենթուկին ու ասում.

— Կոչնչանա, կայծակը կփշրի նրան, քամիները կկործանեն հանդուգնին․․․

Գալիս էին քամիները, փշրում նրա ճյուղերը, ցրիվ տալիս տերևները․ գալիս էր անձրևը, մերկացնում էր նրա ոստը, ճկուն արմատները հեղեղների տակ ողողում․ գալիս էր և կայծակը, աղմկում, վժժում, շրջակա ժայռերը ցնցում, այս-այն թփիկն այրում-սևացնում և գոչում ծառին․

— Հանդո՛ւգն, ո՞ւր ես եկել ինձ մոտ, կայրեմ քեզ։
— Այրի՛ր,— ասում էր ծառը,— կայրվեմ այստեղ, բայց կայրվեմ բարձրության վրա․․․Այդպես էլ եղավ։
Մի չարագուշակ, փոթորկալից գիշեր քամիները ճղակոտոր արին ծառին, հեղեղը մերկացրեց արմատները և այրող, նախանձոտ կայծակն եկավ վժժալով ու նրա կրծքին խփեց․․․

Ծառը բռնկեց, սկսեց այրվել։

— Այրվում է՛…— քրքջաց ներքևից ճահճային անտառը։

— Նրա վերջն այդ էր,— ասում էին թփիկները։

— Տեսա՞ր, հանդո՛ւգն արարած,— կանչեց մեծ կաղնին,— մեռնում ես այժմ ահա․․․

— Բարձրության վրա՛…— մրմնջաց ծառը։
Եվ խոր ու խավար գիշերվա մեջ նրա բոցը փայլում էր հեռվից՝ մի կրակոտ աստղի նման։ Ճարճատում էր նա, ծուխ-մուխ արձակում, իր մահը խնկում․ մահ այդքա՛ն շքեղ, այդքա՛ն բարձր․ և հողը նրա շուրջը կարծես տեղ էր բաց անում, ընդունելու իր ծոցի մեջ նրան, որ բարձրի ձգտեց և բարձրության վրա՛ էլ մեռավ․․․

Հարցեր և առաջադրանքներ:

  1. Անծանոթ բառերը դուրս գրել և բառարանի օգնությամբ բացատրել:
  2. Գտնել առաջին հատվածի ընդգծված բառերի հոմանիշները:
  3. Բացատրել հետևյալ բառերի գործածությունը, դրանց միջոցով ի՞նչ վերաբերմունք է արտահայտվում: -Այրվում է,- քրքջաց ներքևից ճահճային անտառը:

    Անտառը ուրախանում էր ծառի դժբախտության վրա։
  4. Բնութագրել ըմբոստ ծառին ՝ օգտագործելով հատվածներ ստեղծագործությունից:

    Ընբոստ, վեհ, ինքնավստահ, մոլորված
  5. Բնութագրել անտառի ծառերին:

    Անտառի ծառերը ցանականում էին խորհուրդներ տալ ծառին, բայց ավելի շատ այդ ամենը նման էր նախանձի, և չկամության։
  6. Ո՞րն է ստեղծագործության հիմնական ասելիքը:

    Իմ կարծիքով՝ բոլորիս վերջն էլ նույնն է, սակայն չի կարելի չմտածել մեր ապրած տարիների մասին, պետք է հաստել վերելքների, և ձգտել լավագույնին։